De Grote Cavia: algemene en bijzondere informatie over cavia's.





































Over de naam cavia en guinees biggetje doen allerlei verhalen de ronde. Feit is wel dat iedereen het diertje ongeveer hetzelfde noemt. Op het eerste gezicht mogen de namen anders lijken, maar als je even dieper graaft, blijkt dat er weinig verschil tussen zit en dat ze allemaal teruggaan op slechts een paar namen.

Van het Farsi en Urdu weet ik niet hoe je het uitspreekt. Ik heb geen letterlijke vertaling van cavia in Aymara, GuaranŪ, Baskisch, Gallo-Italiaans, Lombardisch, Koerdisch, Groenlands, IJslands, Kroatisch. Iemand een idee? Mail mij dan!

Waar komt de naam cavia vandaan?

De cavia in (het):

Albanees
Afrikaans
Arabisch
Aymara
Azerbeidjaans
Bahasia Indonesia
Baskisch
Braziliaans portugees
Bretons

Bulgaars
Catalaans
Chinees
Deens
Doventaal (gebarentaal)

Duits
Engels
Esperanto
Estisch
FaerŲers
Farsi

Filipijns
Fins

Frans
Galicisch
Gallisch
Gallo-Italiaans

Grieks
GuaranŪ

HaÔtiaans
Hebreeuws
Hindi
Hongaars

Hoog-Limburgs
Iers
IJslands
Incataal
Quechua (Runa Simi)
Italiaans
Japans
Koerdisch
Koreaans
Kroatisch
Latijns en Oud-Latijns
Limburgs
Litouws
Lombardisch
Ligurisch
Luxemburgs
Macedonisch
Maltees
Noors

OekraÔens
Pools

Portugees
Retro-Romaans
Roemeens

Romagnola
Romani
Russisch
Servisch
Sloveens
Slowaaks

Spaans
Surinaams (Sranantongo en Sarnami)
Swahili
Tagalog
Thai
Tsjechisch

Turks
Urdu
Vietnamees
Vlaams

Welsh
Wit-Russisch
IJslands

Zuid-Afrikaans
Zweeds
Zwitserduits


Afrikaans
In Zuid-Afrika spreken ze onder andere Afrikaans (een dochtertaal van het Nederlands) en de cavia wordt er
marmot genoemd.

top

Albanees
In het Albanees is een cavia een
kavie. Kavie lijkt natuurlijk veel op cavia.

top

Arabisch
In het Arabisch wordt 'cavia' zo geschreven:
.
Je spreekt het uit als
Ganzier el Bahr. Het betekent 'biggetje van de zee'.

top

Aymara
Het Aymara werd gesproken door de inwoners van de Aymara koninkrijken die in de Andes (Zuid-Amerika) lagen. Het wordt nu door 1 miljoen mensen uit ArgentiniŽ, Chili, Bolivia en Peru gesproken en is een officiŽle taal in de laatste twee landen.
Een cavia heet daar: wank'u.

top

Azerbeidjaans
In deze taal is de cavia:
qvineya donuz. Donuz is een varken en qvineya is Guinees. Een Guinees biggetje dus!

top

Bahasia Indonesia
In het Bahasa Indonesia is een cavia een tikus Belanda. Dat betekent 'Nederlandse muis'. Dit omdat de cavia vroeger vanuit nederland naar IndonesiŽ is gekomen. Ze dachten daarom dat de cavia uit Nederland kwam.
Sommige mensen in IndonesiŽ noemen de cavia een
marmut. In Nederland noemde men vroeger de cavia ook een marmot, dus daar zal dat vandaan komen.
Als je toevallig dit woord ziet voor een cavia:
kelinci percobaan dan weet je dat niet goed is. Kelinci betekent namelijk 'konijn' en percobaan betekent 'proeven doen' of 'testen'. Een proefkonijn dus, en hoewel cavia's dat wel zijn, worden ze in IndonesiŽ niet zo genoemd.

top

Baskisch
De Basken wonen in de PyreneeŽn in Spanje en Frankrijk. Er zijn vier miljoen Euskotarrak, zoals ze zichzelf noemen. Een cavia noemen ze: akuri.

top

Bretons
Dit is een Keltische taal die gesproken wordt in het westen van Frankrijk. Het stamt af van het Cornish (en niet van het Gallisch). Een cavia wordt er
rozh-indez genoemd, oftewel een varkentje uit IndiŽ.

top

Bulgaars
Het Bulgaars is hetzelfde als het Russisch: een cavia is een
moska svinka en het betekent biggetje van over de zee, maar bij hen is zee more. Het Bulgaars gebruikt ook het Cyrillische schrift: .

top

Catalaans
In het Catalaans (een zelfstandige taal in Spaans CataloniŽ) heet de cavia
conillet porquŪ of conillet d'Indies. Je raadt het vast al: een biggetje uit IndiŽ.

top

Chinees
In het Chinees schrijf je cavia zo: en spreek je het uit als uh-sjoe.

top

Deens
Een cavia is marsvin. Het betekent: biggetje van over zee. Mars betekent zee en svin betekent biggetje, hoewel dat ook vertaald kan worden als zwijn.

top

Doventaal (gebarentaal)
In doventaal wordt cavia weergegeven door met je ene hand een kommetje te maken en door met je andere hand net te doen of je een cavia aait die op die hand zit. Deze beweging herhaal je een paar keer.



Duits
In het Duits heet de cavia
Meerschweinchen. Meer betekent 'zee' en Schweinchen 'biggetje'. Een 'zeebiggetje' dus. Hoewel men aanneemt dat ze Meerschweinchen heten omdat ze van over zee kwamen.
Men vermoedt ook dat de naam marmot afkomstig is van Meerschweinchen. Vroeger noemden veel mensen de cavia
marmot. In het Achterhoekse dialect zijn varkens en biggen motten en een varken of big is een mot. Het Duitse Meer zou dan verbasterd zijn tot 'mar' en Schweinchen zou zijn vertaald in het Achterhoekse dialect als 'mot'.

top

Engels
In het Engels heet de cavia guinea pig, wat 'guinees biggetje' betekent. De benaming guinea pig komt in Engeland nog steeds voor, maar de naam cavy is aan een opmars bezig.
De naam guinea pig of guinees biggetje, kan op verschillende manieren verklaard worden.

Verklaring 1
De eerste is dat de cavia's vanuit Guinea (Guinee op z'n Engels) naar Europa kwamen. Het waren dus biggetjes uit Guinea.
Dat de diertjes biggetjes werden genoemd, zal te wijten zijn aan het hoge fluitende geluid dat ze kunnen maken en dat wel wat lijkt op een varken. Dat geluid maken ze voornamelijk als ze het ergens niet mee eens zijn, of als ze iets eng vinden, en dat lijkt inderdaad op het geluid dat een varken maakt als hij gekeeld wordt. En omdat niemand in die tijd cavia's kende, zal er vast wel iemand hebben uitgeroepen bij het horen van zo'n nieuw en vreemd dier: "Wat is dat voor een dier? Het lijkt wel een varken!"

Verklaring 2
Een andere verklaring waarom ze guinea pigs of guinese biggetje heten, valt terug te voeren op de Engelse munt van rond die tijd. Dat was de Engelse guinea (ook wel guinee of gienje genoemd). De munt werd rond 1700 oorspronkelijk geslagen voor handel op Afrika. De naam van de munt komt van Guinee, een kolonie aan de westkust van Afrika. Het muntstuk had een officiŽle waarde sinds 1717 van 1 pond en 1 shilling (ongeveer 4 euro). Nu lijkt dat niet veel, maar toen was het erg veel geld voor een cavia. Guinea pig zou dan beteken: het biggetje dat een guinea kost.

Nieuw woord dankzij de cavia

Omdat cavia's als proefdieren werden en worden gebruikt, hebben de Engelsen er dankzij de cavia een nieuw woord bij: guinea pig betekent namelijk ook proefdier; niet alleen in de letterlijke betekenis van het woord, maar ook in de figuurlijke.

top

Esperanto
Een cavia noemt men in het Esperanto een
kobajo of een afrika porketo. Het eerste betekent 'biggetje' en het tweede 'Afrikaans biggetje'. Het Esperanto is dus heel origineel, want alleen in deze taal komt de cavia uit Afrika.

top

Estisch
In het Estisch is cavia een
merisiga. Dit lijkt zowel op het Russische woord als op de naam die de Scandinavische talen voor cavia gebruiken.

top

FaerŲers
In het
FaerŲers is cavia marsvŪn.

top

Farsi
In het Farsi wordt 'cavia' zo geschreven:
.

top

Filipijns
In het Filipijns is een cavia
gini-pig of cavy.

top

Fins
Een cavia is marsu. Het betekent: biggetje van over zee.

top

Frans
In het Frans noemen ze de cavia
cobayes of cochon d'Inde oftewel biggetje uit IndiŽ of Indiaans biggetje.

top

Fries
In het Fries, de tweede officiŽle taal van Nederland, wordt een cavia
bargemot genoemd.

top

Galicisch
Galicisch wordt gesproken in de autonome Spaanse provincie GaliciŽ. Een cavia is daar een cobaia.

top

Gallisch
Dit is een Keltische taal die gesproken werd door de Gallische stammen die destijds in Frankrijk, ItaliŽ, Zwitserland en Duitsland leefden. dialect. Een cavia noemt men in GalliŽ een
cobaia, ofwel een varkentje. GalliŽ in Frankrijk is de streek waar de avonturenreeks van Asterix en Obelix zich afspeelt. Zij zouden een cavia dus cobaia genoemd hebben - hoewel ze natuurlijk de voorkeur gaven aan de biggetjes van het everzwijn!

top

Gallo-Italiaans
Dit is een Italiaans dialect. De cavia is er een morigioeu.

top

Grieks
In het Grieks wordt 'cavia' zo geschreven: . En zo spreek je het uit:
indiko choiridio.

top

Groenlands
In het Groenlands is een cavia een
nissa.

top

GuaranŪ
Dit is een van de officiŽle talen van Paraguay, maar de taal wordt ook in de aangrenzende landen gesproken. Het is een inheemse taal, dus van de oorspronkelijke bewoners, die ook door vele nieuwkomers gesproken wordt. Men noemt er de cavia
akuti.
Dat lijkt veel op ons woord 'agouti' dat wildkleur betekent, maar of het dat ook is, weet ik niet. (In Hindi en Sanskrit komt ook het woord akuti voor; in het Hindu betekent het prinses, en in Sanskriet 'graag willen werken'.)

top

HaÔtiaans
In HaÔti is een cavia een
kochon Gine. Gine betekent Guinea en kochon is konijn. Een Guinees konijn dus.

top

Hebreeuws
In het Hebreeuws schrijf je 'cavia' zo: .
Je spreek het uit als
kobi'o. Wat wel wat lijkt op cobaya, het Spaanse woord voor cavia.

top

Hindi
In het Hindi schrijf je het woord cavia zo: .


top

Hongaars
Ook het Hongaars doet hieraan mee.
Tengerimalac kan je opdelen in tengeri dat 'zee' betekent en malac dat biggetje betekent. Alweer een biggetje van over de zee.

top

Iers
In het Iers is cavia een
muc ghuine. Dat betekent 'klein biggetje'.

top

IJslands
Een IJslandse cavia is een
naggrŪs.

top

Incataal

De Inca's hebben de cavia's gedomesticeerd. Het Incarijk bestaat niet meer, maar hun taal leeft voort in Peru, Bolivia, Ecuador, ArgentiniŽ, Colombia en Chili waar zo'n acht miljoen mensen nog Quechua spreken. In het Quechua is een cavia
quivi.
Misschien een leuke naam voor je nieuwe cavia? ;-)
De mensen die Quechua spreken worden door de Spaanstalige culturen in Zuid-Amerika aangeduid als Quechua Indianen, maar zij noemen zichzelf
Runa, wat 'het volk' of 'de mensen' betekent en zij noemen hun taal, het Quechua, Runa Simi, oftewel 'de taal van het volk'.
De Spaanstalige culturen in Zuid-Amerika noemen een cavia
cuy, meervoud cuyes. Ze spreken het uit als koei
en koei-yes. Als je denkt aan het woord muy, wat 'veel' betekent in het Spaans, begrijp je de uitspraak van cuy. Veel mensen in Nederland zeggen echter kui, kwie of kuu.

top

Italiaans
In het Italiaans komt de naam op hetzelfde neer als in het Frans:
Il porcellino d'India betekent biggetje uit IndiŽ.
In het noord-oosten van ItaliŽ spreken ze het Marilenghe-dialect, ook wel Friulisch genoemd, en daarin is een cavia een
cavie.

top

Japans
In het Japans is een cavia
tenjiku nezumi, oftewel:.
Ze maken er overigens onderscheid tussen de wilde en de tamme cavia. Tenjiku nezumi kan zowel een tamme cavia als een wilde cavia betekenen, maar morumotto is de benaming voor een tamma cavia. En dat schrijf je zo: .
En dat stamt af van het woord voor 'marmot' dat
maamotto is. Eigenlijk is een Japanse cavia dus een afgeleide van een Japanse marmot - qua woord dan!
Tenjiku nezumi betekent letterlijk overigens 'hemelbamboemuis'. Tenjiku is hemelbamboe en nezumi is muis.
De naam 'guinea pig' is ook overgewaaid maar de Jappaners spreken dat op hun eigen manier uit, namelijk
ginnia piggu en dat schrijf je zo: .

top

Koerdisch
In het Koerdisch is een cavia een
miskal.

top

Koreaans
In het Koreaans schrijf je 'cavia' zo: .
Je spreekt het uit als
gienie-a-pigoe.

top

Kroatisch
In het Kroatisch is een cavia een . Spreek uit als:
zamortsje.

top

Lets
In het Lets is een cavia een
en dat spreek je als volgt uit: joeras tjsoetjina.
Joeras is 'maritiem' of 'zee' en tjsoetjina is 'varkentje'.

top

Ligurisch
Dit is een Italiaans dialect. De cavia is er een
porchžn d'India, oftewel een varkentje uit IndiŽ.

top

Limburgs en Hoog-Limburgs
In het Limburgs en Hoog-Limburgs is een cavia een
maerzwien.
Dit is verwant aan de
marsvin van de Scandinavische landen en de Duitse Meerschweinchen. Mars/Meer betekent 'zee' en Svin/schweinchen 'biggetje'. En zo is het maer ook 'zee' en zwien ' biggetje' of 'zwijntje'.
Opmerkelijk in dit verband is dat in het oud-Duits de naam
merswin voorkwam.

top

Litouws
In het Litouws is een cavia .
Dat spreek je uit als
joeroe kooliete.

top

Lombardisch
Lombardisch is een dialect dat in het noorden van ItaliŽ wordt gesproken. Een cavia is er een morigioeu.

top

Luxemburgs
In het Luxemburgs is een cavia een
Versuchskanťngchen. Versuch is 'proef' en kanťngchen is 'konijn'. Een cavia wordt er dus een proefkonijn genoemd.

top

Macedonisch
Het woord cavia wordt zo geschreven in het Macedonisch:
en dat spreek je uit als morsko svintsje.
Morsko is 'maritiem' en svintsje is 'varkentje'.

top

Maleisisch
In het Maleisisch is een cavia een
marmot.

top

Maltees
Een cavia is in het Maltees een
fenek taí l-indi. Fenek is konijn en ta'l-indi is 'afkomstig uit IndiŽ. Een Indisch konijn dus.

top

Noors
Een cavia is marsvin. Het betekent: biggetje van over zee. Mars betekent zee en svin betekent biggetje, hoewel dat ook vertaald kan worden als zwijn.

top

OekraÔens
Een cavia is in het
OekraÔens een morska svinka en dat schrijf je zo: .
Morska is 'varken'of 'big' en svinka is 'zee'.

top

Pools
In het Pools heet de cavia
swinka morska. Swinia is 'biggetje' en morska is zee. Als swinia verbasterd is tot swinka, krijg je eenzelfde betekenis als in het Duits, namelijk 'biggetje van over de zee'.

top

Portugees en Braziliaans Portugees
Ook het (Braziliaans) Portugees doet hier aan mee: een cavia is een cobaia of een porquinho du India, alweer een biggetje uit IndiŽ.

top

Roemeens
In het Roemeens is een cavia
cobai, en dit is ook afgeleid van het woord dat de Spanjaarden gebruiken, cobaya.

top

Romagnolo
Dit is een Italiaans dialect. Een cavia wordt er
purchin d'Engia genoemd, oftewel een varkentje uit IndiŽ.

top

Romani
In het Romani is cavia balo-koro en bali-kori. De 'koro' en 'kori' is een aanduiding voor de 3e persoon enkelvoud, 2e naamval.
Balo-koro is een mannelijke cavia en bali-kori is een vrouwelijke cavia.
Bali is 'varken' en varno-balo is 'wild zwijn'.

top

Russisch
In het Russisch schrijf je het woord cavia zo: en dat spreek je uit als morskaya svinka.
Het betekent varkentje van over de zee:
morskaya is 'zee' of 'maritiem' en svinka is 'varken '.

top

Servisch
In het Servisch schrijf je cavia zo:
en je spreekt het zo uit: zamortsje.


top

Sloveens
In het Sloveens is een cavia een .
Je spreek het uit als morskie prashietjsek.

top

Slowaaks
Een cavia wordt er een genoemd. Je spreek het uit als
mortsjaa. Het betekent biggetje van over de zee.

top

Spaans
De Spanjaarden noemden cavia's Indiaans konijntje. Dat ze hen konijnen noemden is omdat ze nog nooit een cavia gezien hadden, maar wel konijnen kenden. Dat ze hen Indiaanse konijnen noemden, komt voort uit een levensgroot misverstand: Toen Columbus Amerika ontdekte, dacht hij dat hij een kortere weg naar IndiŽ gevonden had en op de westkust van IndiŽ beland was. (Daarom noemen wij Indianen nog steeds Indianen.)
De Spanjaarden noemen de cavia nog steeds zoals ze hen eeuwen geleden noemden:
cobaya of conejillo de Indias, oftewel konijntje uit IndiŽ.

top

Surinaams (Sranantongo en Sarnami)
'Surinaams' is eigenlijk een verkeerd woord omdat er meer talen dan alleen het Surinaams in Suriname worden gesproken, zoals Sranantongo en Sarnami.
In het Sranantongo is een cavia
dyinipi maar soms wordt hij ook wel ginipi genoemd. Dat is afgeleid van het Engelse 'guinea pig'.
In het Sarnami Hindoestani (Hindoestaans) schrijf je het zo: en spreek je het zo uit:
ginŪepit.

top

Swahili
In het Swahili is een cavia een
guinea nguruwe. Dat spreek je uit als guinee engoeroewe.

top

Tagalog
Het Tagalog is een taal die in de Fillipijnen wordt gesproken. Een cavia is er een
gini-pig.

top

Thai
Het woord cavia wordt zo geschreven: .

top

Tsjechisch
In het Tsjechisch is een cavia een
morce, en dit betekent biggetje van over zee.

top

Turks
In het Turks is cavia een
kobay. Dit is afgeleid van het woord dat de Spanjaarden gebruiken, namelijk cobaya. Een cavia wordt er ook wel een hint domuzu genoemd, dat betekent Indisch varkentje.

top

Urdu
In het Urdu schrijf je het woord cavia zo:

top

Vietnamees
In het Vietnamees wordt cavia zo geschreven: . Je spreekt het uit als
tsjot baht.

top

Vlaams
In het Vlaans wordt de cavia wel
steenratje of steense rat genoemd, maar ook zeeratje.

top

Welsh
In Welsh is een cavia een
mochyn cwta. Mochyn betekent 'varken' en cwta betekent 'klein', dus 'klein varkentje'. Je spreekt het uit als mogin kuta.

top

Wit-Russisch
In het Wit-Russisch schrijf je cavia zo: en dat spreek je uit als marskaya svinki.
Het betekent varkentje van over de zee:
marskaya is 'zee' of 'maritiem' en svinki is 'varken '.

top

Zuid-Afrikaans
In het Zuid-Afrikaans is een cavia een
cavia. Lekker makkelijk te onthouden dus!

top

Zweeds
Een cavia is marsvin. Het betekent: biggetje van over zee. Mars betekent zee en svin betekent biggetje, hoewel dat ook vertaald kan worden als zwijn.
Opmerkelijk in dit verband is dat in het oud-Duits de naam
merswin voorkwam.

top

Zwitserduits en Retro-Romaans
Zwitserduits is een dialect-Duits dat ze in Zwitserland spreken. Het Zwitserduits is een verzamelnaam voor honderden dialecten, waaronder B
ernduits, Bazelduits, ZŁrichduits en Walliserduits (dat zelfs voor de andere Zwitsers moeilijk te volgen is).
Een cavia is in deze dialecten: Meersšuli, MeersŲili, Meerschweinli, Meerschweindli, Grunzerli.
Retro-Romaans of Romansch is een dialect dat in het oosten van Zwitserland gesproken wordt. Cavia in dat dialect is
portg da mar. Portg is 'varken' en mar is 'zee'. Portg selvadi is 'wild zwijn'.

top







De naam Cavia

De naam cavia komt uit het Latijns. In het Oud-Latijns is cavia Cavea porcellus. Het etymologisch woordenboek vermeldt dat de naam sinds 1863 in het modern Latijns in gebruik is. Het meldt tevens dat de naam cavia ook afkomstig is van cabiai, een woord dat in galibi gebruikt werd (galibi is een ge-pano-caribische taal - uit het Caribisch gebied).

top

Cavia in een holletje?

Het woord cavia zou afgeleid kunnen zijn van het Latijnse woord cavus dat 'holte' of 'gat' betekent. Dit lijkt een goede verklaring omdat cavia's in het wild in holen leven. Het woord cavus is afgeleid van het woord caverna dat 'hol', 'grot' of 'holte' betekent. Andere woorden die hier mee te maken hebben, zijn cavernula: 'klein holte', cavernosus: 'vol holten' en cavo: 'uithollen'.

top

Een holle cavia?

Maar cavus is een bijvoegelijk naamwoord dat 'hol' betekent. Niet in de betekenis van 'grot', maar in de betekenis van 'hol' zoals in 'een holle boomstam'. En aangezien je niet een dier gaat vernoemen naar de holtes die het in zijn lichaam heeft, aangezien dat geen specifiek kenmerk is omdat ieder dier dat heeft, is het onzeker of cavia van cavus is afgeleid. Al was het alleen maar omdat cavia een zelfstandig naamwoord is, en cavus een bijvoeglijk naamwoord.

top

Cavia in een kooi?

Een andere mogelijke verklaring zou
cavea
kunnen zijn, dat onder andere 'kooi voor dieren', 'stal' en 'vogelkooi' betekent. Maar om een dier te vernoemen naar dat waar het inzit, lijkt ook nogal vergezocht.

top

Wat was er eerst?

De familie van cavia's heet
Caviidae, en dat betekent cavia-achtigen. De onderfamilie heet Caviinae oftewel 'echte cavia's'. De naam zou derhalve ook daar van afgeleid kunnen zijn - hoewel het ook heel goed mogelijk is dat Caviidae en Caviinae juist afgeleid zijn van cavia.

 

top      home